Hoe Zigbee een mesh maakt: routers en routes uitgelegd
Wie een paar Zigbee-sensoren in huis heeft, kent het advies: zet er een stekkerlamp of slimme stekker tussen, dan wordt het bereik beter. Dat klinkt als bijgeloof, maar het volgt direct uit hoe een Zigbee-mesh werkt. Apparaten op netstroom sturen berichten van anderen door, apparaten op een batterij doen dat niet.
Ik heb de Zigbee-specificatie zelf erbij gepakt (revisie 23). Je ziet welke rollen apparaten hebben, hoe een route wordt gevonden en hoe linkkwaliteit een getal van 1 tot 7 wordt. Met een klein Python-script reken ik na waarom één extra stekker een route goedkoper maakt, ook al wordt hij langer.
Drie rollen in een Zigbee-mesh
Zigbee bouwt op de radiolaag van IEEE 802.15.4. In de gangbare 2,4 GHz-variant is de bitsnelheid volgens de specificatie 250 kbit/s. Bovenop die radio legt Zigbee een netwerklaag met drie soorten apparaten.
De coordinator start het netwerk en kiest de belangrijkste parameters. Er is er precies één, en hij heeft altijd netwerkadres 0x0000. Routers sturen berichten door voor anderen, helpen bij het zoeken van routes en laten nieuwe apparaten toe. De documentatie van Zigbee2MQTT zegt het kort: routers mogen niet slapen, en daarom zijn ze ongeschikt voor batterijapparaten. Bijna alles wat op netstroom werkt, is een router. End devices routeren niet. Ze mogen slapen, wat ze geschikt maakt voor een deursensor of een knop op een knoopcel.
Een end device heeft één parent: de coordinator of een router, meestal het apparaat dat het dichtst bij was tijdens het koppelen. Alles wat het end device verstuurt of ontvangt, loopt via die parent.
Hoe een slapende sensor toch berichten krijgt
Een slapende sensor hoort niets. De specificatie lost dat op met indirect transmission: de parent houdt berichten voor zijn slapende kind vast, en het kind vraagt er zelf om door op gezette tijden de parent te pollen. Tijdens het aanmelden moet een slapend apparaat minstens elke 250 ms pollen, omdat het dan op de netwerksleutel wacht. Daarna bepaalt de fabrikant hoe vaak het apparaat wakker wordt.
Ook broadcasts gaan zo. Een router die een bericht aan het hele netwerk doorgeeft, stuurt het naar elk slapend kind apart als unicast, zodat de parent het kan vasthouden tot het kind wakker wordt. Slapende end devices geven zelf nooit broadcasts door.
Een plek in het netwerk vinden
Een nieuw apparaat zoekt eerst uit welke netwerken en mogelijke parents er in de buurt zijn. Het houdt een lijst bij van minstens vijf kandidaten. De specificatie verdeelt die in "goed" en "marginaal" op basis van de gemeten linkkwaliteit, en probeert eerst alleen de goede. Binnen die groep gaat een parent met verbinding naar de hub voor, daarna een parent die zichzelf als voorkeursparent aanmeldt en daarna een parent die al lang aan staat.
Het netwerkadres is een willekeurig 16-bitsgetal. De parent kiest een adres dat nog niet in zijn eigen tabellen staat, en het apparaat houdt dat adres zolang er geen conflict wordt gemeld.
Linkkwaliteit wordt een getal van 1 tot 7
Routers moeten weten hoe goed hun verbindingen zijn. Bij ontvangen frames meet een router de Link Quality Assessment (LQA), een waarde tot 255. Om één uitschieter niet te laten tellen, raadt de specificatie aan de mediaan van de laatste drie metingen te nemen. Die waarde wordt via een vaste tabel omgezet in linkkosten:
| LQA | Linkkosten |
|---|---|
| boven 192 | 1 |
| 129 t/m 192 | 2 |
| 97 t/m 128 | 3 |
| 65 t/m 96 | 4 |
| 33 t/m 64 | 5 |
| 17 t/m 32 | 6 |
| 16 of lager | 7 |
Radioverbindingen zijn niet altijd symmetrisch. Daarom stuurt elke router standaard elke 15 seconden een link status-bericht naar zijn directe buren, met de kosten waarmee hij hen ontvangt. Zo kent iedere router de kosten in beide richtingen. Voor routes telt steeds de slechtste van de twee. Mist een router drie link status-berichten van een buur op rij, dan zet hij de kosten naar die buur op 0, en dat betekent hier: deze link is kapot.
Een route zoeken met een route request
Een router of coordinator die een bericht wil afleveren en geen route kent, stuurt een route request als broadcast het netwerk in, met een padkostenveld dat op 0 begint. Die eerste broadcast herhaalt hij nog drie keer, 254 ms uit elkaar. Elke router die het verzoek ontvangt, telt de linkkosten van de buur waarvan het kwam erbij op. Komt hetzelfde verzoek later via een andere weg nog eens binnen, dan gooit hij het weg als die weg duurder is.
De bestemming stuurt een route reply terug langs de weg waarlangs het goedkoopste verzoek kwam. Elke router onderweg schrijft in zijn routetabel naar welke buur hij voortaan moet doorsturen. Is de bestemming een end device, dan antwoordt zijn parent namens hem.
De padkosten zijn de som van alle linkkosten. Elke stap kost minstens 1, maar een slechte stap kost tot 7. Vier goede stappen van kosten 1 winnen van één slechte stap van kosten 7.
Voor een apparaat waar veel verkeer naartoe gaat, zoals de coordinator, is er een variant: many-to-one routing. Zo'n apparaat heet in de specificatie een concentrator. Het stuurt één route request naar alle routers tegelijk, en daarna kent elke router de weg terug.
Broadcasts zonder bevestigingen
Gewone berichten tussen twee buren worden op de radiolaag bevestigd, broadcasts niet. Een router luistert in plaats daarvan of zijn buren de broadcast zelf doorgeven, en telt dat als bevestiging. Hoort hij een buur niet, dan herhaalt hij het bericht standaard hooguit twee keer. Om te voorkomen dat iedereen tegelijk zendt, wacht elke router eerst een willekeurige tijd van maximaal 64 ms.
Elke router onthoudt per broadcast het bronadres en het volgnummer, zodat hij een bericht dat via een andere buur terugkomt niet opnieuw doorgeeft. Geeft de toepassing geen eigen grens op, dan mag een bericht 30 stappen ver komen: twee keer de maximale diepte van 15 uit de specificatie.
Waarom wifi ertussen kan zitten
Zigbee en wifi delen de 2,4 GHz-band. Volgens een applicatienotitie van chipfabrikant Silicon Labs heeft 802.15.4 daar 16 kanalen (11 tot en met 26) van 2 MHz breed, 5 MHz uit elkaar. Een wifikanaal is 20 of 22 MHz breed en dekt dus ongeveer vier Zigbee-kanalen tegelijk. Silicon Labs mat het effect: op een kanaal dat overlapt met een continu zendende wifizender, ving hun chip een Zigbee-signaal alleen op als dat hooguit 6 dB zwakker was dan het wifisignaal. Een Zigbee-kanaal buiten het wifikanaal houdt het veel langer vol. Hoe wifi zelf die band deelt, beschreef ik eerder in waarom wifi een gedeelde kamer is.
Zelf proberen
Het script hieronder bouwt een klein huis na met een slecht bereikbare lamp in de schuur. Het gebruikt de LQA-tabel uit de specificatie en zoekt met het algoritme van Dijkstra dezelfde goedkoopste route die het doorgeven van route requests oplevert. Voor het gemak zijn de links hier in beide richtingen even goed.
# Route discovery zoals in Zigbee R23 (3.6.4): een route request gaat als
# broadcast door het net, elke router telt de linkkosten op en onthoudt
# alleen de goedkoopste weg. Linkkosten komen uit LQA (Tabel 3-72).
import heapq
def linkkosten(lqa):
for kosten, ondergrens in [(1, 192), (2, 128), (3, 96), (4, 64), (5, 32), (6, 16)]:
if lqa > ondergrens:
return kosten
return 7
def route(links, bron, doel):
buren = {}
for (a, b), lqa in links.items():
buren.setdefault(a, []).append((b, linkkosten(lqa)))
buren.setdefault(b, []).append((a, linkkosten(lqa)))
beste = {bron: 0}
rij = [(0, bron, [bron])]
while rij:
kosten, knoop, pad = heapq.heappop(rij)
if knoop == doel:
return kosten, pad
for buur, c in buren[knoop]:
if kosten + c < beste.get(buur, 999):
beste[buur] = kosten + c
heapq.heappush(rij, (kosten + c, buur, pad + [buur]))
huis = {
("coordinator", "lamp-woonkamer"): 210,
("lamp-woonkamer", "lamp-keuken"): 170,
("lamp-keuken", "lamp-schuur"): 20,
}
print("zonder extra stekker:", route(huis, "coordinator", "lamp-schuur"))
huis[("lamp-keuken", "stekker-achterdeur")] = 150
huis[("stekker-achterdeur", "lamp-schuur")] = 200
print("met stekker bij de achterdeur:", route(huis, "coordinator", "lamp-schuur"))
De uitvoer:
zonder extra stekker: (9, ['coordinator', 'lamp-woonkamer', 'lamp-keuken', 'lamp-schuur'])
met stekker bij de achterdeur: (6, ['coordinator', 'lamp-woonkamer', 'lamp-keuken', 'stekker-achterdeur', 'lamp-schuur'])
Met de stekker erbij wordt de route een stap langer, maar de kosten dalen van 9 naar 6, omdat de route de slechte link van kosten 6 nu ontwijkt.
Draai je Zigbee2MQTT, dan kun je de echte kaart van je netwerk opvragen, inclusief routes. Volgens de documentatie vraag je dat via MQTT:
mosquitto_pub -t zigbee2mqtt/bridge/request/networkmap -m '{"type": "graphviz", "routes": true}'
Zigbee2MQTT waarschuwt dat je netwerk tijdens die scan 10 seconden tot 2 minuten trager reageert. Doe het dus met de hand, niet in een automatisering.
Tot slot
Wat me verraste: een kortere route is in Zigbee niet vanzelf de betere. Eén slechte link van kosten 7 weegt even zwaar als zeven perfecte stappen. Het stekkeradvies klopt dus, met een nuance: een extra router helpt vooral als hij een zwakke link vervangt door twee goede. Waar het netwerk al sterk is, verandert hij weinig.