Nederlandse overheid kiest NixOS als basis voor een soevereine werkplek
De Nederlandse overheid steunt een project dat een volledig open werkplek voor het openbaar bestuur moet opleveren, inclusief een besturingssysteem op basis van NixOS. Het gaat om DAWO, de Digitaal Autonome Werkomgeving Overheid. Het project loopt al enkele maanden, maar kwam deze week breder in het nieuws door een achtergrondverhaal op Tweakers, waar The Register maandag op voortborduurde.
Geen product, maar bouwblokken
DAWO is expliciet geen enkel product. De blauwdruk bestaat uit vervangbare componenten voor besturingssysteem, cloudinfrastructuur, AI, communicatie en samenwerken. Op dawo.community noemt de community vijf doelen: digitale autonomie, samenwerking en kennisdeling tussen overheid en samenleving, veiligheid en gegevensbescherming, innovatie, en controleerbaarheid van overheids-IT. Elk onderdeel moet te inspecteren en te vervangen zijn.
De ontwikkeling staat nog vroeg, maar er lopen al kleinschalige pilots binnen Nederlandse overheidsorganisaties.
Officiële status sinds juli
Het werk kreeg in juli formele status toen de ICBR — de Interdepartementale Commissie Bedrijfsvoering Rijk — drie overheids-IT-dienstverleners opdracht gaf een gestandaardiseerde, soevereinere digitale werkplek te ontwikkelen: DICTU, SSC-ICT en de ICT-afdeling van DUO. De bredere blauwdruk komt van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Een van de componenten is MijnBureau, een zelf te hosten werkpleksuite die is opgebouwd uit bestaande projecten als Nextcloud, Collabora, Element en OpenProject. De ontwikkelaars daarvan werken samen met het Franse La Suite en stemmen hun werk af met het Duitse openDesk. Die laatste suite wordt volgens The Register ook door het Internationaal Strafhof in Den Haag ingevoerd, na Amerikaanse sancties tegen hooggeplaatste functionarissen van het hof. Tweakers noemt die sancties als een van de drijfveren achter de Nederlandse inspanningen.
De code staat op een door BZK gehoste Forgejo-instantie, met repositories die ook via Codeberg beschikbaar zijn voor externe bijdragers.
Acht gemeenten van honderden
Aan de gemeentelijke kant kondigde de VNG in april aan dat vier gemeenten meededen aan proeven. Dat aantal is inmiddels verdubbeld naar acht, meldt Tweakers — nog altijd een fractie van de honderden Nederlandse gemeenten.
Waarom NixOS
Voor het clientbesturingssysteem experimenteerde het project eerst met openSUSE en daarna met Fedora, voordat de keuze op NixOS viel. Dat heeft praktische redenen: NixOS wordt niet door een commerciële leverancier gecontroleerd, en de declaratieve configuratie en reproduceerbare deployments maken het aantrekkelijk om grote aantallen machines te beheren én te auditen. Precies dat auditpunt sluit aan bij het controleerbaarheidsdoel van DAWO. Op de componentenpagina staat het inmiddels als "DAWO-NixOS" vermeld.
Er is ook een Nederlandse lijn in de herkomst: het pakketsysteem Nix is opgezet door Eelco Dolstra, de eerste versie van de NixOS-distributie werd gebouwd door Armijn Hemel, en de NixOS Foundation is in Nederland gevestigd.
Onbesproken is de Nix-gemeenschap niet. In 2023 trokken conferentie-organisatoren de sponsoring van de Amerikaanse wapenfabrikant Anduril in na bezwaren van bijdragers. Dat conflict liep over in een breder meningsverschil over projectbestuur, dat een jaar later uitmondde in de fork Auxolotl.