AP: Belastingdienst faalt op 10 van 12 privacypunten
De Belastingdienst houdt zich op de meeste onderzochte terreinen nog niet aan de privacywetgeving, en de verbetering gaat te langzaam. Dat concludeert de Autoriteit Persoonsgegevens in de eerste editie van de Staat van de gegevensbescherming bij de Belastingdienst, op 11 november gepubliceerd.
Twee van de twaalf onderwerpen op orde
De AP heeft de werkwijze van de dienst doorgelicht en beoordeelt bij twaalf onderwerpen zowel de naleving van de wet als de slagkracht waarmee problemen worden aangepakt. Bij twee onderwerpen houdt de Belastingdienst zich inmiddels aan de wet: het melden van datalekken en het uitvoeren van privacytoetsen, de DPIA's. Dat laatste is volgens de toezichthouder een duidelijke verbetering ten opzichte van vorig jaar en laat zien dat gegevensbescherming bij nieuwe projecten structureel meeweegt.
Bij de overige tien onderwerpen schiet de naleving tekort. De AP noemt onder meer dat persoonsgegevens niet goed worden beveiligd, waardoor er kans op misbruik bestaat, en dat de eigen privacyorganisatie beter moet functioneren. Verbetering is wel in zicht op enkele punten: het bsn verdwijnt eind 2026 uit het betalingskenmerk voor burgers, en er liggen plannen om een aantal problematische systemen uit te schakelen.
Honderd selectie-algoritmes, drie getoetst
Het scherpste punt gaat over de selectie-algoritmes. De Belastingdienst gebruikt ongeveer honderd van die selectie-instrumenten om aangiften en aanvragen te selecteren voor controle: precies het mechanisme dat bij de toeslagenaffaire misging.
In het rapport staat dat medio 2026 nog maar drie van die circa honderd instrumenten door de Belastingdienst waren getoetst. Omdat de onderbouwing van een groot deel ervan nog niet is getoetst, bestaat er volgens de AP nog steeds een serieus risico op schending van grondrechten. Ook de menselijke controle is onvolledig: bij meer dan driekwart van de selectie-instrumenten is volgens de Belastingdienst sprake van menselijke tussenkomst, maar in de overige gevallen is die er niet of weet de dienst het niet. De AP constateert dat de dienst daarmee niet kan aantonen dat er een mens meekijkt bij algoritmische beslissingen waar de wet dat vereist.
Verouderde ict als verklaring, niet als excuus
De Belastingdienst wijst vaak op zijn verouderde IT-systemen, waardoor snelle verbetering moeilijk zou zijn. De AP heeft daar begrip voor en schrijft dat het belang van gegevensbescherming dan concurreert met beleidswensen van het kabinet en de Tweede Kamer. Maar de toezichthouder vindt dat bescherming van persoonsgegevens zwaarder moet meewegen en dat de terreinen met de grootste risico's voor burgers voorrang moeten krijgen. Mogelijk is extra investering in de IT bij de Belastingdienst nodig.
AP-bestuurslid Katja Mur: "Dat vaak gevoelige persoonsgegevens van vrijwel iedere Nederlander nog steeds niet goed genoeg worden beschermd, is dan ook een zorgelijke conclusie. Zeker als je bedenkt dat die bescherming samenhangt met andere grondrechten, zoals het recht op non-discriminatie." Volgens Mur werpt het toezicht wel vruchten af: de top van de dienst stuurt duidelijk op verbetering.
Het rapport is een gevolg van het geintensiveerde toezicht dat de AP in 2024 instelde, onder meer na de toeslagenaffaire. Aanwijzingen van de AP zijn niet vrijblijvend: de Belastingdienst is wettelijk verplicht ze op te volgen, en gebeurt dat niet, dan kan de AP sancties en dwangmiddelen opleggen.